Nummer zonder naam
Met een intrigerende, emotionele en indringende solovoorstelling laat Sem Ben Yakar zien hoe het was om een achttienjarige joodse jongen vol hoop en dromen te zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog. Laag voor laag ontvouwt zich zijn verhaal en wordt het publiek meegenomen in hoop, groeiende angst, verdriet en pijn. Wat blijft er van een mens over wanneer zijn naam wordt afgepakt?
Waar de stilte spreekt
Nummer zonder naam vertelt het verhaal van Efraïm, een hoopvolle, vrolijke Joodse jongen die vanuit de gevangenschap van een concentratiekamp terugkijkt op zijn leven. Hij herinnert zich het huis waar zijn moeder zong, de boekwinkel van zijn vader en zijn zusje Rachel dat overal rondrent: een gewoon leven, opgebouwd uit kleine, warme momenten. Tot zijn naam verandert in een nummer. Maar achter dat nummer blijft een mens bestaan, vol herinneringen, verlangens en de behoefte om gezien te worden. Met minimale middelen en maximale zeggingskracht ontstaat een intieme voorstelling over ontmenselijking, veerkracht en de kracht van herinnering. Geschreven en geregisseerd door Erwin van Heusden.
Sem Ben Yakar staat alleen op het toneel en draagt het verhaal volledig met zijn lichaam en stem
De voorstelling is sterk in haar eenvoud en raakt juist daardoor des te harder. Sem Ben Yakar staat alleen op het toneel en draagt het verhaal volledig met zijn lichaam en stem, ondersteund door de indringende klanken van een live gespeelde viool. Hij weet de kwetsbaarheid van zijn personage pijnlijk helder bloot te leggen en toont Efraïm als zowel een jonge man vol toekomstplannen als een angstig kind dat houvast zoekt aan de hand van zijn ouders. De muzikale begeleiding voegt een extra laag toe: de herkenbare, cultureel geladen klanken van de viool versterken de emotionele impact en sluiten naadloos aan bij de gezongen melodieën. Het ontbreken van andere muziek maakt de keuze voor de viool des te krachtiger. Enkele geluidsfragmenten zoals Duitse bevelen die af en toe iets te hard staan en een schrikeffect creëren, of een ijzersterke scène in het geluid van een rijdende trein, zijn er wel.
Wat bijzonder goed werkt, is de voortdurende wisseling tussen vervreemding en verbondenheid. Als toeschouwer ervaar je momenten waarop je denkt: dit gebeurt niet echt, gevolgd door diepe emotionele betrokkenheid bij Efraïm. Sem vertelt direct aan het publiek en weet met subtiele schakelingen in tempo en emotie een gelaagd en meeslepend spel neer te zetten. Hij neemt de tijd waar nodig en durft stiltes te laten vallen, waardoor de spanning en intensiteit alleen maar toenemen. Sommige stiltes zijn zo oorverdovend dat ze ongemakkelijk worden, wat precies het beoogde effect lijkt te bereiken. Het kostuum, opgebouwd uit verschillende lagen kleding, wordt gaandeweg afgepeld en weerspiegelt zo de ontmenselijking van het personage en de gelaagdheid van de voorstelling. Het moment waarop zijn pet afgaat, zijn krullen enkel vastgeplakt zijn aan de pet en zijn kaalgeschoren hoofd zichtbaar wordt, is bijzonder confronterend en betekenisvol.
Nummer zonder naam is rauw, intens en confronterend
Verder is het toneel vrijwel leeg: geen uitgebreide decors of rekwisieten, enkel een boek aan het begin en het lichaam van de speler als drager van het verhaal. Het gebruik van een gaasdoek als voorscherm, waarop soms eenvoudige bewegende animaties worden geprojecteerd, draagt bij aan de sfeer. Het creëert afstand maar geeft ook een extra gevangen dimensie. In silhouet verschijnen figuren zonder gezichten, Efraïms familieleden die herinneringen representeren. Het toneelbeeld blijft sober, maar effectief. De voorstelling kent meerdere emotioneel rake momenten, met als een aantal van de meest aangrijpende scènes de scheiding bij aankomst in Auschwitz, de rijdende trein waarin hij met zijn familie als vee vervoerd wordt en zich daadwerkelijk in het donker bevindt. Maar ook in de indringende slotscène is de kwetsbaarheid van de mens, die ondanks zijn nummer nog steeds iemand is, pijnlijk zichtbaar. Het toneelbeeld aan het einde is onvergetelijk mooi en confronterend. Het publiek houdt nog lang de adem in, vol emotie. Stilte wordt een krachtig theatraal middel.
Nummer zonder naam is rauw, intens en confronterend. Het is geen lichte voorstelling, maar juist daardoor des te urgenter. In een tijd waarin de geschiedenis soms wordt ontkend of vergeten, benadrukt deze voorstelling hoe belangrijk het is om deze verhalen te blijven vertellen. Het is een indrukwekkende prestatie om anderhalf uur lang als solospeler een zaal zo stil en betrokken te houden en een indringende toneeltekst zonder te haperen te brengen.
In 2026 zijn alle voorstellingen uitverkocht, maar houd de website www.nummerzondernaam.nl in de gaten voor een eventuele reprise in 2027!
Door: Annemarijn Clement
Foto’s: Peter Verheijen
