De Bende van Nijvel
Met De Bende van Nijvel kiest Team Jacques voor een gewaagde aanpak van een van de meest intrigerende onopgeloste zaken uit de Belgische geschiedenis. Het resultaat is een symbolische en sfeervolle voorstelling die spelmatig overtuigt, maar ook de nodige concentratie vraagt. Verwacht geen antwoorden op alle vragen, maar een inkijk in een dossier waarin de verschillende sporen elkaar voortdurend kruisen.
Een web van chaos en onbeantwoorde vragen
De zaak van de Bende van Nijvel blijft tot op vandaag een complex kluwen van feiten, vermoedens en mogelijke verklaringen. De musical probeert dan ook niet om het omvangrijke dossier tot een sluitend geheel te herleiden. De jonge journaliste Clara neemt het publiek mee in haar zoektocht doorheen de wirwar van denkpistes en sporen die de zaak kenmerken.
Een dossier vol vraagtekens
Daarbij is een zekere voorkennis geen overbodige luxe. Wie weinig vertrouwd is met het reilen en zeilen van de Bende van Nijvel, dreigt onderweg het overzicht te verliezen. De tentoonstelling die voor en na de voorstelling te bezoeken is, vormt daarom een belangrijke aanvulling. De tijdlijn brengt de verschillende gebeurtenissen in kaart en geeft ook informatie over de slachtoffers en verdachten. Wie zich vooraf de tijd gunt om deze informatie te bestuderen, staat alvast sterker om de voorstelling te volgen. Verwacht echter niet dat je na afloop plots de code van het dossier kraakt. Team Jacques kiest ervoor om je onder te dompelen in de chaos, zonder alle vragen te beantwoorden. Het resultaat is een voorstelling die niet alleen tijdens het kijken om aandacht vraagt, maar ook nadien stof tot nadenken en discussie biedt.
Met acht spelers op scène kiest de productie voor een opvallende aanpak. Slechts twee personages krijgen een naam, terwijl de overige rollen worden aangeduid vanuit hun functie of hun plaats binnen het dossier. Denk aan de onderzoeksrechter, de rechercheur, de getuige of de complotdenker. Die keuze sluit mooi aan bij het abstracte karakter van de voorstelling en benadrukt dat het niet om één individueel verhaal gaat, maar om een omvangrijk geheel van betrokkenen, verklaringen en vermoedens. Spelmatig overtuigt de cast. Je merkt dat er hard gewerkt is aan de manier waarop het verhaal wordt verteld. De spelers nemen hun rol ernstig en weten de aandacht vast te houden, ook wanneer de voorstelling inhoudelijk behoorlijk wat van het publiek vraagt.
Spelers die het verhaal dragen en een decor vol betekenis
Vocaal ligt het iets genuanceerder. Niet elke stem overtuigt even sterk tijdens de solomomenten, maar zodra de spelers samen of in duo’s zingen, komt het vocale geheel veel beter tot zijn recht. Jammer genoeg blijven de nummers op zichzelf minder gemakkelijk hangen. Ze ondersteunen de voorstelling, maar groeien niet allemaal uit tot muzikale hoogtepunten die je na afloop spontaan opnieuw voor de geest haalt. Ook de choreografieën, met heel wat vloerwerk, verdienen een pluim. Ze worden mooi uitgevoerd, ondanks de fysieke uitdaging die ze met zich meebrengen. Opvallend is bovendien hoe de spelers de volledige speelruimte benutten. Er wordt in verschillende richtingen gespeeld en regelmatig zoeken ze rechtstreeks oogcontact met het publiek. Daardoor voelen niet alleen de toeschouwers op de centrale tribune zich aangesproken, maar worden ook de bezoekers aan de zijkanten voldoende bij het verhaal betrokken. Dat is een belangrijke troef bij een voorstelling waarin de aandacht niet vanzelfsprekend is.
Regiematig zit deze voorstelling goed in elkaar. De lijnen op de scène verwijzen naar de verschillende denkpistes in het dossier: sommige kruisen elkaar, andere raken elkaar net niet of lopen dood. Een treffende vertaling van een onderzoek waarin niet elk spoor tot een antwoord leidt. De symboliek beperkt zich niet tot het decor. Ook in de manier waarop scènes worden opgebouwd en personages met elkaar omgaan, zit een duidelijke gedachtegang. Zo wordt er op bepaalde momenten gespiegeld gespeeld. Twee spelers spreken elkaar dan niet rechtstreeks aan, maar communiceren via een derde persoon. Die indirecte manier van spelen past bij het gevoel van afstand, verwarring en onderlinge verstrengeling dat doorheen de voorstelling aanwezig blijft.
De sfeerschepping is een absolute troef. De TL-achtige lampen, waarvan sommige flikkeren of gedoofd blijven, brengen je meteen terug naar de jaren tachtig. Een constante, licht verhoogde hartslag van 84 slagen per minuut zet al voor de voorstelling begint al een zenuwachtige toon. Zowel de belichting als de geluidskeuzes dragen bij aan die beklemmende sfeer. Op technisch vlak zijn er in het begin enkele kleine schoonheidsfoutjes. Microfoons staan soms te stil of worden net iets te laat opengezet. Ook overstemt de muziek op bepaalde momenten de zang. Naarmate de voorstelling vordert, verbetert dit. Dat er na de zangnummers geen ruimte is voor applaus, is een bewuste keuze om de vaart en spanningsboog te behouden. Wel zijn acties op de grond niet altijd even goed zichtbaar, al ligt dat vooral aan de zaal.
Een gewaagde keuze die blijft nazinderen
De Bende van Nijvel is geen gemakkelijke, luchtige musical die je zonder veel moeite achteroverleunend volgt. De voorstelling vraagt concentratie, voorkennis en de bereidheid om niet alles meteen te begrijpen. Wie minder vertrouwd is met het dossier, kan onderweg het overzicht verliezen. Toch verdient Team Jacques waardering voor de moedige keuze om dit complexe onderwerp op deze manier naar het podium te brengen. De symboliek is doordacht, de sfeerschepping overtuigend en het spel sterk genoeg om het publiek mee te nemen in een wereld vol tegenstrijdigheden en onbeantwoorde vragen. Bovendien stopt de voorstelling niet wanneer het doek valt. Net doordat er geen eenduidige verklaring wordt aangereikt, ontstaat er ruimte voor interpretatie. De beelden, lijnen en scènes roepen vragen op en zetten aan tot gesprek. Iedereen haalt er mogelijk iets anders uit en precies dat maakt deze productie interessant.
De Bende van Nijvel speelt nog tot en met zondag 18 oktober in Het Entrepot in Brugge. Meer informatie & tickets vind je op www.teamjacques.be
Door Leen Van Helsland
Foto’s: Tatijana Plovier
