Soldaat in Verzet
Soldaat in Verzet is een indringend portret vol taal en morele vragen. Af en toe is de verhaallijn wat ongrijpbaar en lopen personages en scènes door elkaar, maar dat stoort zelden: het spel is sterk, de overdracht zuiver en de wisselingen in dubbelrollen strak uitgevoerd. Ondanks de complexiteit van de toneeltekst sluipt er geen enkel tekstfoutje in. Dit ís toneel: rauw, intens, tekstueel bijna poëtisch en doordacht. Soms gebeurt er veel tegelijk: snelle personagewisselingen, grote sprongen in tijd, en een overvloed aan informatie. Daardoor verliest de toeschouwer hier en daar even de focus. Toch blijft de voorstelling raken. Ze voelt vernieuwend, spannend en urgent.
Soldaat in Verzet kruipt onder de huid
Soy Kroon en Thomas Cammaert brengen ons terug naar 1943, naar een Nederland in oorlogstijd. Op 5 februari belt Jan Verleun aan bij het huis van SS-commandant Hendrik Seyffardt, een enkel schot verandert alles. Er ontvouwt zich geen rechtlijnig oorlogsverhaal, maar een stroom van herinneringen, gedachten en schuldvragen tijdens Verleuns gevangenschap. De voorstelling speelt met tijd: flashbacks verschijnen als flarden van bewustzijn, hallucinaties in de stilte van een cel. Enkel het einde is duidelijk het einde, welke helaas niet goed afloopt voor Jan Verleun.
De twee mannen spelen ontzettend natuurlijk en sterk, wisselen soepel van rol én van perspectief
Kroon en Cammaert wisselen soepel van rol én van perspectief. Pas tegen het einde wordt duidelijk waarom die verwarring betekenisvol is. De openingsscène is een directe klap: twee mannen, gebogen in een stacel, die gemarteld worden en fysieke pijn laten zien. In de gehele voorstelling zijn hun bewegingen strak gechoreografeerd op licht- en geluidsmomenten en overgangen. De combinatie van auditieve en fysieke precisie maakt dat je geen woord wil missen. Ook omdat het anders misschien verwarrend wordt. De twee mannen spelen ontzettend natuurlijk en sterk. Ze bevinden zich continu op het toneel en maken het publiek onderdeel van het verhaal. Er is verbinding tussen acteurs en publiek.
Bijzonder sterk is het gebruik van live camera’s met nachtvisie, in het sobere grijs. Ze registreren niet alleen, maar vergroten de emotie en voegen een vernieuwende laag toe. Eenmaal lopen de acteurs de zaal in: de camera op het gezicht gericht, terwijl het publiek de verzetsactie van binnenuit beleeft terwijl er tekstueel wordt verteld wat er gebeurt in de gedachtes. De beelden projecteren angst en twijfel van zo dichtbij dat het haast ongemakkelijk wordt. Ze worden op verschillende manieren ingezet; zo wordt de directe emotie in het gezicht tijdens de martelingen of een spannende verzetsactie ook zichtbaar. Het zorgt voor een fascinerend samenspel tussen live toneel en filmische nabijheid.
Het is theater dat niet per se comfortabel wil zijn, maar je raakt, en lang blijft hangen
Het decor is sober maar doeltreffend: gescheurde muren, een paar blokken, twee stoelen. Meer heeft dit stuk niet nodig. De eenvoud van vorm versterkt de intensiteit van de tekst, die poëtisch en bijna autobiografisch aanvoelt, alsof de gedachten van Verleun rechtstreeks voor je ogen worden verbeeld. De tekst is krachtig en doordrenkt van morele vragen. Sommige uitspraken blijven hangen: “Twaalf uur zwijgen om je kameraden te beschermen” of “Wat heeft dit dan in vredesnaam allemaal voor nut gehad?” Ze maken voelbaar hoe zwaar de strijd van binnen was. Het licht is tevens eenvoudig maar doeltreffend.
Soldaat in Verzet is een voorstelling die vraagt om aandacht en concentratie, een sober portret van een donkere tijd. Geen vrolijke muziek, enkel donker getint; geen afleiding, alleen talige urgentie en fysieke intensiteit. Het is theater dat niet per se comfortabel wil zijn, maar je raakt, en lang blijft hangen. Een autobiografie die zich daadwerkelijk voor je ogen afspeelt, als een fantasie die tot leven komt bij het lezen. Een rauwe, vernieuwende vorm van toneel die iets totaal anders laat zien van twee acteurs die vaak in musicals spelen en hierin ook voortreffelijk spelen.
Soldaat in Verzet is slechts 37 keer te zien in heel Nederland. Meer informatie & tickets vind je op www.soldaatinverzet.nl
Door Annemarijn Clement
Foto’s: Annemieke van der Togt
